Жаңа Конституция жобасында Қазақстанда алғаш рет мемлекет тарапынан волонтерлік қызметті қолдау туралы норма бекітілді. Бұл шешімнің неліктен маңызды қадам болғаны және оның іс жүзінде қандай өзгерістер әкелетіні туралы Kazinform агенттігінің тілшісіне берген сұхбатында Мәжіліс депутаты Вера Ким айтып берді.
— Вера Александровна, Конституцияға волонтерлік туралы норманы енгізуге басты мотивация не болды?
— Басты мотивация – Конституцияда қоғамды қолдаудың тек мемлекеттік қаржылық механизмдер емес, сонымен қатар азаматтардың жеке қатысуы екенін бекіту.
Бұрынғы 31-бап негізінен әлеуметтік қорғау мәселелерін қаржылық механизмдер мен материалдық қолдау шаралары арқылы көрсеткен, яғни әлеуметтік қамтамасыз ету, сақтандыру, қайырымдылық арқылы. Алайда халықты қолдаудың тағы бір маңызды түрі көрсетілмеген – бұл азаматтардың жеке қайырымдылық еңбегі.
Дәл осы волонтерлер төтенше жағдайларда, ауруханаларда, әлеуметтік салада көмек көрсетеді, қарт адамдарға, балаларға, мүгедектігі бар адамдарға, қиын жағдайда жүрген отбасыларға қолдау жасайды. Бұл ел бойынша қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған әлеуметтік қолдау жүйесінің нақты бір бөлігі болып табылады.
Енді Конституцияда тікелей Қазақстан Республикасында волонтерлік қызметі ынталандырылады деп бекітілген. Бұл дегеніміз, мемлекет конституциялық деңгейде азаматтардың ерікті, ақысыз еңбегінің құндылығын мойындайды және оның дамуына жағдай жасау міндетін өз мойнына алады.
Сондықтан әлеуметтік саясат кеңірек түсіндіріледі: мемлекеттік кепілдіктермен қатар азаматтардың бастамасы да қоғамды қолдаудың маңызды формасы ретінде бекітіледі.
— Қазақстандағы волонтерлер үшін нақты қандай өзгерістер болады?
— «Ынталандыру» дегеніміз, мемлекеттік саясат волонтерлік қызметін дамытуға жағдай жасауға және оны институционалды түрде мойындауға бағытталуы керек дегенді білдіреді.
Біріншіден, волонтерлік қызметін ресми есепке алу және цифрлық тіркеу жүйесі дамиды. Бұл адамның қосқан үлесін нақты растауға мүмкіндік береді.
Екіншіден, волонтерлердің тәжірибесі мемлекеттік қызметке конкурсқа қатысқанда, бюджеттік ұйымдарға жұмысқа орналасқанда, гранттар мен білім беру мүмкіндіктерін бөлу кезінде жүйелі түрде есепке алынуы мүмкін болады.
Үшіншіден, іс-шараларға ресми түрде тартылған кезде, әсіресе төтенше жағдайларда, қауіпсіздік мәселелеріне ерекше назар аударылады.
Төртіншіден, мемлекеттік органдар волонтерлік ұйымдармен өзара әрекеттесу үшін айқын әрі ашық механизмдер қалыптастыруға міндетті болады.
Сонымен қатар, волонтерлік қызмет мемлекеттің функцияларын алмастырмайтынын атап өту маңызды. Заңда тікелей көрсетілгендей, ол мемлекеттік органдардың өкілеттілігін алмастырмайды. Бұл қоғам мен мемлекет арасындағы серіктестік формасы болып табылады.
— Қаржылық, білім беру және әлеуметтік тұрғыдан нақты қолдау түрлері жоспарлануда ма?
— Волонтерлік қызметі ерікті және ақысыз болып қала береді, сондықтан оны жалақы төленетін қызметке айналдыру туралы сөз жоқ.
Қолдау ең алдымен жағдай жасау арқылы көрініс табады: волонтерлерді оқыту мен дайындау, цифрлық есепке алу құралдары, қауіпсіздік механизмдері және жоғары қауіп-қатерлі жұмыстарға ресми тартылған кезде сақтандыру шешімдері арқылы.
Конституциялық норма осы құралдарды әрі қарай дамыту үшін құқықтық негізді нығайтады.
— Қандай түрдегі волонтерлік қызметі ынталандыруға кіреді?
— Ынталандыру заңға сәйкес жүзеге асырылатын барлық волонтерлік қызметіне таралады. Бұған әлеуметтік, медициналық, экологиялық, білім беру, мәдени, спорттық қызмет, төтенше жағдайлардың салдарын жоюға қатысу, іздестіру-құтқару қызметі, осал санаттағы азаматтарға көмек көрсету кіреді.
Негізгі принциптер — еріктілік, ақысыздық және қоғамға пайда әкелу.
— Бұрын Сіз волонтерлердің тәжірибесін жұмыспен қамту кезінде есепке алуды ұсынған болатынсыз. Бұл практикада қалай жүзеге асады?
— Мен нақтылап айтқым келеді: волонтерлікті еңбек немесе зейнетақы өтіліне теңестіру туралы сөз болған жоқ. Бұл — әртүрлі құқықтық категориялар. Мен ресми есепке алу және волонтерлік қызметін мойындау туралы айтқан болатынмын.
30 қаңтарда өткен Волонтерлер форумында Президент волонтердің цифрлық паспортының құрылуын қолдады және волонтерлердің қызметін электрондық түрде тіркеуді қамтамасыз етуді тапсырды.
Цифрлық паспорт қатысу бағыттарын, қызмет көлемін және ұзақтығын тіркеуге мүмкіндік береді. Бұл адамның қосқан үлесін растаудың ашық әрі объективті механизмін қалыптастырады.
Мұндай тіркеу негізінде волонтерлердің тәжірибесі есепке алына алады:
мемлекеттік қызметке орналасқанда;
бюджеттік ұйымдарға конкурсқа қатысқанда;
гранттар мен білім беру мүмкіндіктерін беру кезінде.
Осылайша, мәселе өтілді есептеу туралы емес, азаматтардың белсенділігін олардың әлеуметтік капиталы ретінде мойындау туралы болып отыр. Конституциялық норма құндылықтық бағытты белгілейді, ал цифрлық паспорт оны іс жүзінде жүзеге асырудың құралы болып табылады.
— Жалпы алғанда, Қазақстандағы волонтерлер қозғалысы бүгін қалай дамып жатыр?
— Ресми деректерге сүйенсек, егер 2020 жылы Қазақстанда шамамен 50 мың волонтер болса, бүгін олардың саны шамамен 300 мыңға жетті. Осылайша, соңғы жылдары волонтерлер қозғалысы алты есе өсті.
Сонымен қатар, елде 800-ден астам волонтерлер ұйымы және шамамен 3,5 мың бастамашыл топ жұмыс істейді.
Бүгінгі күні елде дамыған инфрақұрылым қалыптасты: республикалық және өңірлік фронт-офистер, Ұлттық волонтерлік желі, біртұтас платформа және волонтерлерді ұйымдастыру жүйесі. Бұл өсім волонтерліктің тұрақты азаматтық қатысу формасына айналғанын көрсетеді. Адамдар әлеуметтік, экологиялық және гуманитарлық мәселелерді шешуге дайын.
Міне, сондықтан волонтерлік қызметін ынталандыру нормасын Конституцияда бекіту уақытылы қадам болып табылады. Ол қоғамның нақты дамуын көрсетеді және мемлекеттік саясатқа ұзақмерзімді бағыт береді.
The center can advise you on all questions of interest regarding the activities of the Front Office, the Year of the Volunteer, nationwide projects or any other issue related to volunteering. Available: phone call, WhatsApp, Telegram
оказание волонтерской помощи в подготовке к ЕНТ, обучению английскому языку, компьютерной и правовой грамотности страшеклассников средних школ в сельской местности
участие в проекте более 1000 волонтеров из числа преподавателей, студентов и др. Охват обучением не менее 1000 учащихся средних школ сельской местности в каждом регионе
Акмолинская, Алматинская, Актюбинская, Атырауская, Восточно-Казахстанская, Жамбылская, Западно-Казахстанская, Карагандинская, Кызылординская, Костанайская, Мангистауская, Павлодарская, Северо-Казахстанская, Туркестанская области
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
привлечение волонтеров в сферу охраны здоровья, оказанию помощи в уходе за больными, в том числе в хосписах, онкологических диспансерах и др.
открытие 3 центров поддержки волонтеров в сфере охраны здоровья в городах Алматы, Кызылорда, и Петропавловск. Участие в проекте не менее 1000 волонтеров. Выделение не менее 68 грантов для реализации волонтерских идей в сфере здравоохранения
г. Алматы, Кызылординская и Северо-Казахстанская области
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
внедрение практики наставничества волонтерами в отношении детей, находящихся в детских домах, и молодежи, детей, оказавшихся в трудной жизненной ситуации в центрах социального обслуживания системы социальной защиты населения.
создание 3 центров поддержки волонтеров в сфере наставничества в городах Нур-Султан, Шымкент, Атырау. Внедрение практики наставничества, подготовка не менее 50 персональных наставников из числа авторитетных и уважаемых граждан (волонтеров). Привлечение 1000 обученных граждан и волонтеров. Выделение и реализация не менее 68 малых грантов
города Нур-Султан, Шымкент и Атырауская область.
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
защита окружающей среды, очистке рек и лесов, посадке деревьев, обучению сортировке мусора.
создание 3 центров поддержки волонтеров в сфере защиты окружающей среды, очистке рек и лесов, посадке деревьев, обучению сортировке мусора в городах.Талдыкурган, Уральск, Костанай. Вовлечение граждан в волонтерскую деятельность в сфере защиты окружающей среды и экологической безопасности, очистке рек и лесов, посадке деревьев, обучению сортировке мусора. 1000 привлеченных волонтеров. Выделение не менее 68 малых грантов.
Алматинская, Западно-Казахстанская, Костанайская области.
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
привлечение волонтеров по сохранению объектов историко-культурного наследия.
создание 3 центров поддержки волонтеров для привлечения волонтеров к проектам по сохранению объектов историко-культурного наследия в городах Тараз, Караганда, Туркестан. Расширение участия граждан в реализации проектов по сохранению и развитию культурно-исторического наследия, восстановления и сохранения памятников истории, культуры и мемориальных комплексов. Привлечение 1000 граждан и волонтеров к реализации проекта. Выделение не менее 68 малых грантов.
Жамбылская, Карагандинская, Туркестанская области.
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
привлечение волонтеров в дома престарелых, центры социального обслуживания системы социальной защиты населения.
создание 3 центров поддержки волонтеров в городах Алматы, Актау, Павлодар. 1000 волонтеров окажут помощь организациям социального обслуживания системы социальной защиты населения. Выделение не менее 68 грантов для реализации волонтерских идей в социальной сфере. Выпуск сборника лучших практик волонтерской деятельности в сфере социальной защиты населения.
г. Алматы, Мангистауская и Павлодарская области.
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
привлечение волонтеров к проектам по поиску пропавших людей, снижению рисков бедствий и ликвидации последствий чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера, в том числе по поиску документов, повествующих о подвигах наших соотечественников в Великой Отечественной войне.
создание 3 центров поддержки волонтеров в сферах ЧС, работы по поиску пропавших людей, в городах Кокшетау, Актобе, Усть-Каменогорск. Расширение участия граждан и волонтерских организаций в поисковых мероприятиях, в том числе документов, повествующих о подвигах наших соотечественников в Великой Отечественной войне, защите населения от чрезвычайных ситуаций. Привлечение 1000 привлеченных волонтеров к реализации проекта. Выделение не менее 68 малых грантов.
Акмолинская, Актюбинская, Восточно-Казахстанской области.
Примечание: в графе «территориальный охват» могут быть указаны только базовые центры реализации проектов, вмесет с тем проекты будут реализован во всех регионах республики.
